વિશ્વની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા ગણાતા અમેરિકાનું કુલ રાષ્ટ્રીય દેવું પ્રથમ વખત 40 ટ્રિલિયન ડોલરને પાર પહોંચી ગયું છે. અમેરિકી ટ્રેઝરીના આંકડા મુજબ 19 ઓગસ્ટે દેવું આ ઐતિહાસિક સપાટીએ પહોંચ્યું હતું.
અમેરિકાનું દેવું 2017માં આશરે 19.95 ટ્રિલિયન ડોલર હતું. એટલે કે એક દાયકાથી પણ ઓછા સમયમાં દેવું બમણાથી વધુ થઈ ગયું છે. કોરોના મહામારી દરમિયાનના વિશાળ સરકારી ખર્ચ, સતત બજેટ ખાધ, કર-ખર્ચમાં અસંતુલન અને વધતા વ્યાજ ખર્ચને દેવું વધવાના મુખ્ય કારણો ગણાવવામાં આવે છે.
અમેરિકા હવે દેવા પરના વ્યાજની ચુકવણીમાં પણ અબજો ડોલર ખર્ચી રહ્યું છે. વ્યાજ ખર્ચ ફેડરલ બજેટની સૌથી મોટી ખર્ચની શ્રેણીઓમાં સામેલ થઈ ગયો છે અને સામાજિક સુરક્ષા બાદ તે સૌથી મોટા ખર્ચમાં ગણાઈ રહ્યો છે.
દેવાનો બોજ વધતા બોન્ડ માર્કેટમાં ચિંતા
અમેરિકાના દેવામાં સતત વધારા સાથે લાંબા ગાળાના સરકારી બોન્ડના વ્યાજદરોમાં પણ વધારો થયો છે. તાજેતરમાં 30 વર્ષના ટ્રેઝરી બોન્ડની યિલ્ડ 5 ટકાથી ઉપર પહોંચી હતી, જે રોકાણકારોની વધતી ચિંતા દર્શાવે છે.
નિષ્ણાતોના મતે જો સરકાર ખર્ચ અને આવક વચ્ચેનું અંતર ઘટાડવામાં સફળ નહીં થાય તો ઊંચું દેવું ભવિષ્યમાં સરકારના વિકાસલક્ષી ખર્ચ ઉપરાંત સામાન્ય લોકો માટે પણ લોન અને મોર્ટગેજના ખર્ચને અસર કરી શકે છે.
ભારતની સ્થિતિ
ભારત માટે દેવું-જીડીપીનો આંકડો જોવો વધુ યોગ્ય છે. કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 મુજબ કેન્દ્ર સરકારનું દેવું-જીડીપી પ્રમાણ 2025-26માં 56.1 ટકા અને 2026-27 માટે 55.6 ટકા રહેવાનો અંદાજ છે.
આથી અમેરિકાનું 40 ટ્રિલિયન ડોલરનું દેવું માત્ર એક ઐતિહાસિક આંકડો નથી, પરંતુ વધતી વ્યાજ ચુકવણી, બજેટ ખાધ અને ઊંચા ઉધારના કારણે અમેરિકાની નાણાકીય વ્યવસ્થા સામે ઊભા થતા લાંબા ગાળાના પડકારોની ગંભીર ચેતવણી પણ છે.
