પૂર્વ એશિયામાં વરસાદ વધ્યો, જ્યારે ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં ચોમાસું નબળું પડવાની શક્યતા; વૈશ્વિક હવામાન કડી પર સંશોધકોનો ભાર
નવી દિલ્હી: ભારતમાં આ વર્ષે ચોમાસાની અનિશ્ચિતતા વચ્ચે એક નવા વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસે ચોંકાવનારું તારણ રજૂ કર્યું છે. સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર, ચીન અને પૂર્વ એશિયામાં વાયુ પ્રદૂષણમાં થયેલો ઘટાડો ભારતના ચોમાસાના માળખાને પણ અસર કરી શકે છે. એટલે કે, એક દેશની હવાની ગુણવત્તામાં થતા ફેરફારો હજારો કિલોમીટર દૂર આવેલા પ્રદેશોના વરસાદી ચક્ર પર પણ પ્રભાવ પાડી શકે છે.
યુનિવર્સિટી ઓફ રીડિંગના સંશોધકો દ્વારા કરવામાં આવેલા અને Environmental Research Lettersમાં પ્રકાશિત અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે ચીનમાં પ્રદૂષણ ઘટતાં વધુ સૂર્યપ્રકાશ જમીન સુધી પહોંચે છે. તેના કારણે જમીનનું તાપમાન વધે છે, હવામાં ભેજનું પ્રમાણ વધી જાય છે અને પૂર્વ એશિયાની ચોમાસાની પ્રણાલી વધુ સક્રિય બને છે.
અભ્યાસ મુજબ, ચીનમાં વરસાદનું પ્રમાણ વધતા તેની આબોહવાની અસર દૂર સુધી જોવા મળી શકે છે અને તેના પરિણામે મધ્ય, પૂર્વ અને ઉત્તર ભારતના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદનું પ્રમાણ ઘટી શકે છે. જોકે, સંશોધકોએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારતના ચોમાસાને અસર કરનારા અનેક પરિબળો છે અને આ માત્ર તેમાંનું એક પરિબળ છે.
સંશોધનમાં સમજાવવામાં આવ્યું છે કે વાયુ પ્રદૂષણના સૂક્ષ્મ કણો સામાન્ય રીતે સૂર્યપ્રકાશને અવરોધે છે. જ્યારે પ્રદૂષણ ઘટે છે ત્યારે વધુ સૂર્યઊર્જા જમીન સુધી પહોંચે છે, જેના કારણે તાપમાન અને વાયુમંડળની ગતિશીલતામાં ફેરફાર થાય છે અને વરસાદી પ્રણાલીની દિશા તથા તીવ્રતા પર અસર પડી શકે છે.
હવામાન નિષ્ણાતોના મતે ભારતના ચોમાસા પર અલ નીનો, ભારતીય મહાસાગરનું તાપમાન, અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડીની હવામાન સિસ્ટમો, વૈશ્વિક આબોહવા પરિવર્તન તેમજ સ્થાનિક હવામાન પરિસ્થિતિઓની સંયુક્ત અસર રહેતી હોય છે. તેથી ચોમાસામાં ઘટાડા માટે માત્ર એક જ કારણ જવાબદાર હોવાનું માનવું યોગ્ય નથી, પરંતુ આ અભ્યાસ વૈશ્વિક હવામાન પ્રણાલીઓ વચ્ચેના પરસ્પર સંબંધને સમજવામાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
