‘હનુમાન અંશ’એ મચાવ્યો ધમાલ : દોઢ-બે કરોડમાં બનેલી ફિલ્મ 150 કરોડને પાર, દર્શકો થિયેટરમાં જૂતા-ચપ્પલ ઉતારીને પહોંચ્યા
બોલીવુડમાં ફિલ્મોની સફળતા માટે અત્યાર સુધી મોટા સ્ટાર, કરોડોનું બજેટ અને ભવ્ય સેટને મહત્વ આપવામાં આવતું હતું. પરંતુ હવે આ સમીકરણ બદલાતું જોવા મળી રહ્યું છે. ધાર્મિક અને પૌરાણિક કથાઓમાં રહેલી આસ્થા અને ઈમોશન બોક્સ ઓફિસ પર કમાણીનું નવું હથિયાર બની રહ્યા છે. તાજેતરની ‘હનુમાન અંશ’ની સફળતાએ આ ચર્ચાને ફરી વેગ આપ્યો છે.
નીમ કરોલી બાબાના જીવન પર આધારિત ‘હનુમાન અંશ’ને લઈને સોશિયલ મીડિયા પર એક વીડિયો વાયરલ થઈ રહ્યો છે. ફિલ્મ જોવા પહોંચેલા દર્શકો થિયેટરની બહાર જ પોતાના જૂતા-ચપ્પલ ઉતારીને ફિલ્મ જોવા જતા જોવા મળ્યા હતા. એક વૃદ્ધ દર્શક તો ચપ્પલ વિના જ સંપૂર્ણ તલ્લીનતાથી ફિલ્મ જોતા જોવા મળ્યા હતા.
ફિલ્મની સૌથી મોટી ખાસિયત તેનું બજેટ અને કમાણી વચ્ચેનું અંતર છે. માત્ર દોઢથી બે કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે બનેલી આ ફિલ્મ 150 કરોડ રૂપિયાથી વધુની કમાણી કરી ચૂકી છે. ફિલ્મને મળતો દર્શકોનો પ્રતિસાદ હજુ પણ યથાવત્ હોવાનું કહેવાય છે.
‘જય સંતોષી માં’એ દાયકાઓ પહેલાં બતાવ્યો હતો રસ્તો
આસ્થા સાથે બોક્સ ઓફિસ પર સફળતા મેળવવાનો આ ટ્રેન્ડ નવો નથી. 1975માં આવેલી **‘જય સંતોષી માં’**એ પણ પોતાના સમયના બોક્સ ઓફિસના તમામ સમીકરણો બદલી નાખ્યા હતા. માત્ર 25 લાખ રૂપિયાના બજેટમાં બનેલી ફિલ્મે આશરે સવા પાંચ કરોડ રૂપિયાની કમાણી કરી હતી.
તે સમયે પણ ફિલ્મને લઈને દર્શકોમાં એટલી આસ્થા જોવા મળી હતી કે લોકો થિયેટરમાં પ્રવેશતા પહેલાં જૂતા-ચપ્પલ ઉતારીને ફિલ્મ જોતા હતા. એટલે કે ધાર્મિક સિનેમામાં ફિલ્મ અને દર્શક વચ્ચેનો સંબંધ માત્ર મનોરંજન પૂરતો સીમિત રહેતો નથી, પરંતુ તેમાં ભાવના અને શ્રદ્ધા પણ જોડાય છે.
100 વર્ષથી વધુ જૂનું કનેક્શન
ભારતીય સિનેમાના જન્મથી જ ધાર્મિક અને પૌરાણિક કથાઓ ફિલ્મોનો મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો રહી છે. 1913માં દાદાસાહેબ ફાળકેની **‘રાજા હરિશ્ચંદ્ર’**થી શરૂ થયેલી પરંપરા સમય સાથે અનેક સ્વરૂપોમાં આગળ વધી છે.
1950ની ‘હર હર મહાદેવ’, 1956ની ‘સતી અનસૂયા’ અને 1961ની ‘સંપૂર્ણ રામાયણ’ જેવી ફિલ્મોએ પોતાના સમયગાળામાં જબરદસ્ત લોકપ્રિયતા મેળવી હતી. ભગવાન હનુમાન પર આધારિત અનેક ફિલ્મોમાં દારા સિંહનું પાત્ર પણ દર્શકોના મનમાં ખાસ સ્થાન બનાવી ગયું હતું.
સમય બદલાયો, ટેક્નોલોજી બદલાઈ અને ફિલ્મ બનાવવાની રીત બદલાઈ, પરંતુ આસ્થા સાથે જોડાયેલી વાર્તાઓ પ્રત્યે દર્શકોની લાગણી આજે પણ અકબંધ છે.
માત્ર ધર્મ નહીં, મજબૂત સંદેશ પણ જરૂરી
નિર્દેશક અમિત રાયના મતે આવી ફિલ્મોની સફળતા પાછળ માત્ર ધાર્મિક લાગણી જવાબદાર નથી. ફિલ્મમાં ઈમાનદારી, મજબૂત સંદેશ અને દર્શકો સાથે જોડાઈ શકે તેવી રજૂઆત હોય તો તે લાંબા સમય સુધી અસર કરી શકે છે.
તેમના મતે ‘હનુમાન અંશ’ને શરૂઆતમાં ખાસ ઓળખ મળી નહોતી, પરંતુ ફિલ્મને સિનેમાઘરોમાં ટકાવી રાખવામાં આવી અને ત્યારબાદ વર્ડ ઓફ માઉથથી ફિલ્મને મોટો ફાયદો થયો. ‘ભક્ત પ્રહલાદ’, ‘સંતોષી માતા’ અને ‘શિરડી કે સાઈ બાબા’ જેવી ફિલ્મોમાં પણ આસ્થા સાથે સારો સંદેશ અને યાદ રહી જાય તેવું સંગીત દર્શકોને જોડવામાં સફળ રહ્યા હતા.
મેકર્સની નજર હવે માયથોલોજી પર
ટ્રેડ વિશ્લેષક કોમલ નાહટાના મતે ભારતમાં આસ્થાને હંમેશાં વિશેષ સ્થાન મળ્યું છે. ધાર્મિક ફિલ્મોમાં રહેલું ભાવનાત્મક જોડાણ બોક્સ ઓફિસ પર લાંબા સમય સુધી કામ કરી શકે છે.
આ કારણે મોટા ફિલ્મમેકર્સ પણ હવે ભારતીય પૌરાણિક કથાઓને મોટા પડદા પર ભવ્ય રીતે રજૂ કરવા તૈયાર થઈ રહ્યા છે. ભારતીય માયથોલોજીને વૈશ્વિક સ્તરે પહોંચાડવાના પ્રયાસો વચ્ચે મોટા બજેટની ફિલ્મો પણ બની રહી છે.
હવે ધાર્મિક ફિલ્મોની લાઇન લાગી
ધાર્મિક અને પૌરાણિક વિષયો પર આગામી સમયમાં પણ અનેક મોટા પ્રોજેક્ટ્સ આવવાના છે. તેમાં ‘રામાયણ’, ‘મહાવતાર’ સિરીઝ, ‘મહાકાલી’, ‘હનુમાન ભાગ-2’, ‘તેરા સાઈ’, ‘બાબા ખાટુ શ્યામ’ અને રાધા-કૃષ્ણ પર આધારિત કરણ જોહરની ફિલ્મ જેવા પ્રોજેક્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
બોક્સ ઓફિસ પર આસ્થાનો ‘ફાયદાનો સોદો’
‘હર હર મહાદેવ’, ‘સંપૂર્ણ રામાયણ’, ‘બજરંગ બલી’, ‘સતી અનસૂયા’, ‘માયા બજાર’, ‘જય સંતોષી માં’, ‘શિરડીના સાંઈ બાબા’, ‘ભક્ત પ્રહલાદ’, ‘હનુમાન’, ‘કાંતારા’ અને ‘બ્રહ્માસ્ત્ર’ જેવી ફિલ્મોએ ધાર્મિક, પૌરાણિક અથવા ભારતીય સાંસ્કૃતિક તત્વોના આધારે દર્શકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
આમ, બોલીવુડમાં હવે એક નવું બોક્સ ઓફિસ સમીકરણ દેખાઈ રહ્યું છે—મોટું બજેટ નહીં, પરંતુ મજબૂત આસ્થા, ઈમોશન અને અસરકારક વાર્તા પણ ફિલ્મને હિટ બનાવી શકે છે.
