નવી દિલ્હી: સામાન્ય રીતે લોકો બચત ખાતામાં જરૂરિયાત મુજબ રોકડ જમા કરાવતા હોય છે. જોકે, જો બેન્ક ખાતામાં મોટા પ્રમાણમાં અથવા વારંવાર રોકડ જમા કરવામાં આવે તો આવા વ્યવહારો ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગની નજર હેઠળ આવી શકે છે. અઘોષિત આવક, ટેક્સ ચોરી અને મની લોન્ડરિંગ જેવી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખવા માટે મોટા રોકડ વ્યવહારો અંગે બેન્કો દ્વારા રિપોર્ટિંગ કરવામાં આવે છે.
₹10 લાખ કે તેથી વધુ કેશ ડિપોઝિટ પર રિપોર્ટિંગ
એક નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન વ્યક્તિના એક અથવા એકથી વધુ સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાં કુલ ₹10 લાખ કે તેથી વધુ રોકડ જમા થાય તો બેન્કને આ વ્યવહારની માહિતી સંબંધિત રિપોર્ટિંગ નિયમો હેઠળ ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગને આપવી પડે છે.
મહત્વની વાત એ છે કે ₹10 લાખથી વધુ રોકડ જમા કરાવવાથી આપમેળે કોઈ ટેક્સ લાગતો નથી. પરંતુ આવકવેરા વિભાગ દ્વારા આ રકમના સ્ત્રોત અંગે સ્પષ્ટતા માંગવામાં આવી શકે છે. જો રોકડ કાયદેસર આવકમાંથી આવી હોય અને તે આવક ITRમાં યોગ્ય રીતે દર્શાવવામાં આવી હોય તો જરૂરી પુરાવા રજૂ કરી શકાય છે.
આથી પગારની આવક હોય તો સેલરી સ્લિપ, વ્યવસાય હોય તો વેચાણ અને હિસાબના રેકોર્ડ, ભાડાની આવક હોય તો સંબંધિત કરાર તથા મિલકતના વ્યવહાર માટે જરૂરી દસ્તાવેજો સાચવી રાખવા જરૂરી છે.
₹50,000થી વધુ રોકડ જમા કરાવતી વખતે PAN જરૂરી
બેન્કમાં એક જ દિવસમાં ₹50,000થી વધુ રોકડ જમા કરાવતી વખતે PANની વિગતો આપવાની જરૂર પડે છે. PAN ઉપલબ્ધ ન હોય તો લાગુ પડતા નિયમો અનુસાર ફોર્મ 60નો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
આ જોગવાઈનો મુખ્ય હેતુ મોટા રોકડ વ્યવહારોનો યોગ્ય રેકોર્ડ જાળવવાનો છે.
₹2 લાખ કે તેથી વધુ રોકડ લેવડદેવડ પર કડક નિયમ
આવકવેરા કાયદાની કલમ 269ST હેઠળ રોકડ વ્યવહારો અંગે મહત્વની મર્યાદા છે. સામાન્ય રીતે કોઈ વ્યક્તિ પાસેથી એક દિવસમાં, એક જ વ્યવહાર અથવા એક જ પ્રસંગને લગતા વ્યવહારોમાં ₹2 લાખ કે તેથી વધુ રોકડ સ્વીકારી શકાતી નથી, સિવાય કે કાયદામાં દર્શાવેલા અપવાદ લાગુ પડે.
આ નિયમનો ભંગ થાય તો કલમ 271DA હેઠળ લેવાયેલી રોકડની રકમ જેટલો જ દંડ લાગી શકે છે.
રોકડ જમા કરાવતા પહેલાં શું ધ્યાન રાખવું?
મોટી રકમ રોકડમાં જમા કરાવતી વખતે તેના કાયદેસર સ્ત્રોતનો પુરાવો તમારી પાસે હોવો મહત્વપૂર્ણ છે. માત્ર બેન્કમાં પૈસા જમા કરાવવાથી ટેક્સ લાગતો નથી, પરંતુ જો રકમનો સ્ત્રોત સમજાવી ન શકાય તો આવકવેરા વિભાગ દ્વારા પૂછપરછ થઈ શકે છે.
તેથી મોટી રોકડ રકમના વ્યવહારોમાં દસ્તાવેજો, હિસાબી રેકોર્ડ અને ITRમાં દર્શાવેલી આવક વચ્ચે સુસંગતતા રાખવી સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.
