નવી દિલ્હી: એશિયાના શેરબજારોમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી જોવા મળી રહેલી ઉથલપાથલ વચ્ચે મોટા આર્થિક સંકટની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. HSBCના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી ફ્રેડરિક ન્યૂમેને ચેતવણી આપી છે કે હાલની વૈશ્વિક આર્થિક સ્થિતિમાં કેટલીક બાબતો 1997ના એશિયન નાણાકીય સંકટની યાદ અપાવે છે. જોકે, આ વખતે જોખમનું સ્વરૂપ અલગ હોવાનું તેમણે જણાવ્યું છે.
ન્યૂમેને અમેરિકન ટ્રેઝરી યીલ્ડમાં વધારો અને જાપાની યેનની નબળાઈ જેવા પરિબળો તરફ ધ્યાન દોર્યું છે. તેમના મતે, એશિયાની અર્થવ્યવસ્થાઓ હવે અગાઉની જેમ વિદેશી મૂડી પર નિર્ભર નથી, પરંતુ નવી નબળાઈ અમેરિકાની ટેક કંપનીઓ અને AI સંબંધિત રોકાણ પર વધી રહેલી નિર્ભરતામાં છુપાયેલી છે.
AI પર વધુ પડતી નિર્ભરતા બની શકે જોખમ
31 ઓગસ્ટની એક નોટમાં ન્યૂમેને એશિયાના બજારો માટે ચેતવણી આપતા જણાવ્યું હતું કે આ વખતે જોખમનું કેન્દ્ર નબળી બેન્કિંગ સિસ્ટમ કરતાં બદલાઈને અમેરિકાના AI ક્ષેત્રમાં થઈ રહેલા મોટા રોકાણ પર એશિયાની વધતી નિર્ભરતા તરફ ગયું છે.
દક્ષિણ કોરિયા, જાપાન, તાઇવાન અને સિંગાપુર જેવા એશિયાના મોટા ઉત્પાદન કેન્દ્રો સેમિકન્ડક્ટર, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને અન્ય ટેક ઉત્પાદનોની નિકાસ પર મોટા પ્રમાણમાં આધાર રાખે છે. અમેરિકાની ટેક કંપનીઓ દ્વારા AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર થઈ રહેલા અબજો ડોલરના ખર્ચથી આ દેશોને મોટો લાભ મળી રહ્યો છે. પરંતુ આ રોકાણમાં ઘટાડો થાય તો તેની અસર પણ ઝડપથી જોવા મળી શકે છે.
1997ના સંકટ સાથે કેટલીક સમાનતાઓ
ન્યૂમેનના જણાવ્યા અનુસાર, 1997ના એશિયન નાણાકીય સંકટ પહેલાં અમેરિકાની 10 વર્ષીય ટ્રેઝરી યીલ્ડમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો. ઑક્ટોબર 1993માં તે લગભગ 5 ટકા હતી, જે નવેમ્બર 1994માં વધીને આશરે 8 ટકા થઈ હતી અને એપ્રિલ 1997 સુધીમાં લગભગ 7 ટકા રહી હતી.
હાલમાં પણ અમેરિકન ટ્રેઝરી યીલ્ડ અને ઉધાર લેવાના ખર્ચમાં વધારો વૈશ્વિક બજારો માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. ઊંચા વ્યાજદરને કારણે મૂડીના પ્રવાહમાં ફેરફાર થાય તો એશિયન બજારો પર દબાણ વધી શકે છે.
યેનની નબળાઈ પણ ચિંતાનો સંકેત
કરન્સી માર્કેટમાં જાપાની યેનની નબળાઈને પણ ન્યૂમેને મહત્વપૂર્ણ સંકેત ગણાવ્યો છે. 1995થી 1997 દરમિયાન યેન ડૉલરની સરખામણીએ નોંધપાત્ર રીતે નબળો પડ્યો હતો. હાલના સમયગાળામાં પણ યેનમાં મોટી નબળાઈ જોવા મળી છે.
કરન્સીમાં અચાનક મોટો ફેરફાર વૈશ્વિક રોકાણકારોના વલણને અસર કરી શકે છે અને એશિયાની નિકાસ આધારિત અર્થવ્યવસ્થાઓ માટે પડકાર ઊભો કરી શકે છે.
આ વખતે નાણાકીય નહીં, માગનું સંકટ?
1990ના દાયકામાં એશિયાના અનેક દેશો વિદેશી મૂડી અને બચત પર ભારે નિર્ભર હતા. મોટી કરન્ટ અકાઉન્ટ ખાધ અને નબળી બેન્કિંગ વ્યવસ્થાને કારણે ઉધાર લેવાનો ખર્ચ વધતા વિદેશી મૂડી ઝડપથી બહાર નીકળી ગઈ હતી. પરિણામે થાઇલેન્ડથી દક્ષિણ કોરિયા સુધી અનેક દેશોમાં ગંભીર નાણાકીય સંકટ સર્જાયું હતું.
જોકે, આજની સ્થિતિ અલગ છે. એશિયાની ઘણી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ પાસે હવે વિશાળ વિદેશી હૂંડિયામણનો ભંડાર છે અને તેઓ વૈશ્વિક મૂડીના નિકાસકાર પણ બની ચૂક્યા છે. તેથી ન્યૂમેનના મતે આજનું મુખ્ય જોખમ નાણાકીય અસ્થિરતા કરતાં માગમાં ઘટાડાનું છે.
અમેરિકન ટેક કંપનીઓ ખર્ચ ઘટાડે તો એશિયાને ફટકો
જો અમેરિકન ટ્રેઝરી યીલ્ડ અને ઉધાર લેવાનો ખર્ચ વધે અને તેના કારણે મોટી ટેક કંપનીઓ ડેટા સેન્ટરો તથા AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પરનો ખર્ચ ઘટાડે, તો તેની સીધી અસર એશિયાના નિકાસ આધારિત દેશો પર પડી શકે છે.
આ અસર કદાચ 1997ની જેમ બેન્કો અને નાણાકીય બજારોમાં અચાનક ગભરાટના રૂપમાં નહીં દેખાય, પરંતુ સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કંપનીઓના ઓર્ડરમાં ઘટાડો, નિકાસમાં નરમાઈ અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં મંદીના રૂપમાં ધીમે ધીમે સામે આવી શકે છે.
આથી, એશિયા માટે સૌથી મોટો પડકાર હવે માત્ર નાણાકીય સ્થિરતા જાળવવાનો નહીં, પરંતુ અમેરિકાની AI આધારિત માંગમાં સંભવિત ઘટાડાની અસરથી પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને બચાવવાનો પણ બની શકે છે.
