પેકેજ્ડ ફૂડ પર હવે આગળના ભાગે જ ચેતવણીની તૈયારી : વધુ ખાંડ, મીઠું કે ચરબી હશે તો સ્પષ્ટ લેબલ દેખાશે
નવી દિલ્હી, તા. 29 :
પેકેજ્ડ ફૂડ અને પીણાંમાં રહેલી ખાંડ, મીઠું અને ચરબી અંગે ગ્રાહકોને સરળતાથી માહિતી મળી રહે તે માટે કેન્દ્ર સરકાર અને FSSAI દ્વારા ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક ન્યુટ્રિશન લેબલિંગ લાગુ કરવાની કવાયત તેજ કરવામાં આવી છે. સુપ્રીમ કોર્ટની કડક ટકોર બાદ આ દિશામાં સરકારનું વલણ વધુ સક્રિય બન્યું છે. તાજેતરના અહેવાલ મુજબ FSSAIએ પેકેજ્ડ ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ સેચ્યુરેટેડ ફેટ, ખાંડ અથવા મીઠું હોય તો પેકેટના આગળના ભાગે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપવાની દરખાસ્ત આગળ ધપાવી છે.
પેકેટ ખોલ્યા વિના ગ્રાહકને મળશે મહત્વની માહિતી
હાલમાં ખાદ્ય પદાર્થોના પેકેટ પર પોષક તત્વોની મોટાભાગની માહિતી પાછળના ભાગે આપવામાં આવે છે. ઘણી વખત આ માહિતી નાના અક્ષરોમાં હોવાથી સામાન્ય ગ્રાહક માટે ખરીદી કરતી વખતે તેને વાંચવી અને સમજવી સરળ રહેતી નથી.
નવા ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક લેબલિંગનો હેતુ એ છે કે ગ્રાહકને પેકેટ હાથમાં લેતાં જ તેમાં ખાંડ, મીઠું અથવા ચરબીનું પ્રમાણ વધુ છે કે નહીં તેની સીધી જાણકારી મળી રહે. આવા ચેતવણી લેબલ ગ્રાહકોને વધુ માહિતગાર પસંદગી કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
કેનેડા જેવા મોડેલ પર વિચારણા
FSSAI દ્વારા કેનેડામાં અમલમાં રહેલી ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક ચેતવણી વ્યવસ્થાને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય પદ્ધતિ તૈયાર કરવાની વિચારણા થઈ રહી છે. તાજેતરની દરખાસ્તમાં વધુ પ્રમાણમાં સેચ્યુરેટેડ ફેટ, શુગર અથવા સોલ્ટ ધરાવતા ઉત્પાદનો માટે આગળના ભાગે સ્પષ્ટ ચેતવણી દર્શાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રસ્તાવિત માળખામાં ‘HIGH FAT’, ‘HIGH SUGAR’ અને ‘HIGH SALT’ જેવી સ્પષ્ટ ચેતવણી દર્શાવતી નિશાનીનો વિચાર કરવામાં આવ્યો છે, જેથી ગ્રાહકને પોષણની જટિલ ગણતરી કર્યા વગર માહિતી મળી શકે.
સુપ્રીમ કોર્ટે FSSAIને કરી હતી કડક ટકોર
ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક લેબલિંગના અમલમાં લાંબા સમયથી થઈ રહેલા વિલંબ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર અને FSSAI સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. કોર્ટે ખાસ કરીને બાળકો અને યુવાનોમાં વધતી જતી જંક ફૂડની આદત તથા સ્થૂળતા જેવા જાહેર આરોગ્યના પડકારો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
કોર્ટે સરકારને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણોની દિશામાં આગળ વધવા અને પેકેજ્ડ ફૂડ અંગે ગ્રાહકોને સરળતાથી સમજાય તેવી ચેતવણી વ્યવસ્થા અંગે નિર્ણય લેવા દબાણ કર્યું છે. તાજેતરની સુનાવણીમાં કેન્દ્રને આ મુદ્દે અંતિમ નિર્ણય રજૂ કરવા માટે બે અઠવાડિયાનો સમય પણ આપવામાં આવ્યો હતો.
ભારતીય ખાણીપીણીને ધ્યાનમાં રાખીને નિયમ બનાવવાની તૈયારી
સરકાર અને FSSAI સામે એક મોટો પડકાર એ છે કે ભારતની ખાણીપીણીની ટેવો પશ્ચિમી દેશોથી અલગ છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય માપદંડોને સીધા જ લાગુ કરવામાં આવે તો નમકીન સહિતના કેટલાક પરંપરાગત ભારતીય ખાદ્ય પદાર્થો પણ ચેતવણી લેબલ હેઠળ આવી શકે છે. આ મુદ્દે સરકાર તરફથી પરંપરાગત ખાદ્ય પદાર્થો અને નાના ઉદ્યોગો પર પડનારી અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
આથી ભારતમાં લાગુ થનારા નિયમો તૈયાર કરતી વખતે ખાદ્ય પદાર્થનો પ્રકાર, વાસ્તવિક સર્વિંગ સાઈઝ અને ભારતીય ખાણીપીણીની પદ્ધતિને ધ્યાનમાં લેવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે.
ગ્રાહક માટે ખરીદી સમયે નિર્ણય સરળ બનશે
ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક લેબલિંગ લાગુ થશે તો ગ્રાહકને કોઈ પ્રોડક્ટ ખરીદતી વખતે પેકેટની પાછળની પોષક માહિતી શોધવાની જરૂર નહીં પડે. આગળના ભાગે જ ચેતવણી હોવાથી વધુ ખાંડ, મીઠું કે ચરબી ધરાવતા ઉત્પાદનો અંગે ઝડપથી નિર્ણય લઈ શકાશે.
ફૂડ ઇન્ડસ્ટ્રીના પ્રતિનિધિઓએ પણ સ્પષ્ટ અને વિજ્ઞાન આધારિત નિયમોની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. જોકે ઉદ્યોગ તરફથી એવી દલીલ કરવામાં આવી રહી છે કે નિયમો બનાવતી વખતે ભારતીય ખાદ્ય પદાર્થોની વિવિધતા અને નાના ઉત્પાદકોની સ્થિતિને ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.
લાંબા સમયથી અટવાયેલો નિર્ણય હવે અમલ તરફ
ફ્રન્ટ-ઓફ-પેક ન્યુટ્રિશન લેબલિંગ અંગે ભારતમાં લાંબા સમયથી ચર્ચા ચાલી રહી છે. સુપ્રીમ કોર્ટની તાજેતરની કડક ટકોર બાદ હવે સરકાર અને FSSAI પર આ મુદ્દે સ્પષ્ટ નિર્ણય લેવાનું દબાણ વધ્યું છે. જો પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થા અમલમાં આવશે તો પેકેજ્ડ ફૂડની સામે જ આરોગ્ય સંબંધિત મહત્વની ચેતવણી દર્શાવતી નવી લેબલિંગ વ્યવસ્થા જોવા મળશે, જે ગ્રાહક જાગૃતિની દિશામાં મોટો ફેરફાર બની શકે છે.
