નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સંસદમાં બજેટ રજૂ કર્યું છે. તેઓ 85 મિનિટ બોલ્યા, પરંતુ સામાન્ય માણસ માટે કોઈ મોટી જાહેરાત કરી નથી. જોકે, ટેક્સ ફાઇલ કરવામાં સરળતા, રેલવે પ્રોજેક્ટ અને આયુર્વેદિક AIIMS જેવી નવી વાતો કહી છે. બજેટ ભાષણમાં કોઈ સીધી ચૂંટણીલક્ષી જાહેરાત પણ નહોતી. તેઓ લોકસભામાં તમિલનાડુની પ્રખ્યાત કાંજીવરમ સાડી પહેરીને પહોંચ્યા જરૂર, પરંતુ આ વર્ષે યોજાનારી પશ્ચિમ બંગાળ, તમિલનાડુ, કેરળ, આસામ અને પુડુચેરીની ચૂંટણીઓ પર સીધી અસર કરતી જાહેરાતો કરી નથી. ઓપરેશન સિંદૂર પછીના પ્રથમ બજેટમાં સીતારમણે ભૂ-રાજનીતિ અને પડકારોની વાત કરી અને દેશનું સંરક્ષણ બજેટ ₹6.81 લાખ કરોડથી વધારીને ₹7.85 લાખ કરોડ કર્યું. એટલે કે, કુલ સંરક્ષણ બજેટમાં 15.2% નો વધારો થયો છે. સંરક્ષણ બજેટની ખાસ વાત એ છે કે તેમાં હથિયારોની ખરીદી અને આધુનિકીકરણ પર ગયા વર્ષના ₹1.80 લાખ કરોડની સરખામણીમાં આ વર્ષે ₹2.19 લાખ કરોડ ખર્ચ કરવામાં આવશે. આ મૂડી ખર્ચમાં સીધો 22% નો વધારો છે. બજેટની 13 સૌથી મોટી જાહેરાતો વાંચતા પહેલા મન્સૂર નકવીનું કાર્ટૂન જુઓ… બજેટની 8 સૌથી મોટી જાહેરાતો… હવે બજેટને સેક્ટર વાઈઝ સમજો 1. ઇનકમ ટેક્સ: સ્લેબમાં કોઈ ફેરફાર નહીં, રિટર્ન ફાઇલિંગ માટે 3 મહિના એક્સ્ટ્રા
ઇનકમ ટેક્સ સ્લેબમાં કોઈ ફેરફાર નથી. રિવાઇઝ્ડ રિટર્ન ફાઇલ કરવા માટે 3 મહિનાનો વધુ સમય આપવામાં આવ્યો. એટલે કે હવે 31 ડિસેમ્બરને બદલે 31 માર્ચ સુધી રિવાઇઝ્ડ રિટર્ન ફાઇલ કરી શકાય છે. નવો ઇનકમ ટેક્સ એક્ટ 1 એપ્રિલ 2026થી લાગુ પડશે. ફોર્મ્સ ફરીથી ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે, જેથી સામાન્ય લોકો તેને સરળતાથી ભરી શકે. 2. આરોગ્ય: કેન્સરની દવાઓ પરથી કસ્ટમ ડ્યુટી હટાવાશે, સારવાર સસ્તી થશે
કેન્સરની સારવારમાં ઉપયોગમાં લેવાતી 17 દવાઓ પરથી બેઝિક કસ્ટમ ડ્યુટી હટાવી દેવામાં આવી છે. આ એડવાન્સ કેન્સરની આયાત થતી દવાઓ છે. હાલમાં 5% કસ્ટમ ડ્યુટી લાગતી હતી. હિમોફિલિયા, સિકલ સેલ અને મસ્ક્યુલર ડિસ્ટ્રોફી જેવી 7 દુર્લભ બીમારીઓની દવાઓ પણ ડ્યુટી ફ્રી કરી દેવામાં આવી છે. 3. સંરક્ષણ બજેટ 15% વધ્યું: ફોર્સિસના આધુનિકીકરણ પર 22% વધારે ખર્ચ ઓપરેશન સિંદૂર બાદ પ્રથમ બજેટમાં સીતારમણે જીઓ-પોલિટિક્સ અને પડકારોની વાત કરી અને દેશનું સંરક્ષણ બજેટ ₹6.81 લાખ કરોડથી વધારીને ₹7.85 લાખ કરોડ કરી દીધું. એટલે કે કુલ સંરક્ષણ બજેટમાં 15.2% નો વધારો થયો છે. સંરક્ષણ બજેટની ખાસ વાત એ છે કે તેમાં હથિયારોની ખરીદી અને આધુનિકીકરણ પર ગયા વર્ષના ₹1.80 લાખ કરોડની તુલનામાં આ વર્ષે ₹2.19 લાખ કરોડ ખર્ચ કરવામાં આવશે. આ મૂડી ખર્ચમાં સીધો 22% નો વધારો છે. વિમાન અને એરો એન્જિન ડેવલપમેન્ટ માટે ₹64 હજાર કરોડ અને નૌકાદળના કાફલા માટે ₹25 હજાર કરોડ રૂપિયા આપવામાં આવ્યા છે. પેન્શન માટે ₹1.71 લાખ કરોડ અલગ રાખવામાં આવ્યા છે. 4. આયુર્વેદ: ભારતને ગ્લોબલ બાયો ફાર્મા મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બનાવવાની તૈયારી
3 આયુર્વેદિક AIIMS બનાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આયુર્વેદિક દવાઓના ટેસ્ટિંગ માટે નેશનલ લેબ્સ બનાવવામાં આવશે. ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે બાયોફાર્મા પ્રોડક્ટ્સના ઉત્પાદનનું હબ બનાવવામાં આવશે. આગામી પાંચ વર્ષમાં એક લાખ સ્પેશિયાલિસ્ટ હેલ્થકેર પ્રોફેશનલ્સ તૈયાર થશે. આ માટે ₹10,000 કરોડના રોકાણની વાત કહેવામાં આવી છે. 5. ગર્લ્સ એજ્યુકેશન: લગભગ 800 જિલ્લાઓમાં ગર્લ્સ હોસ્ટેલ, દરેક જિલ્લામાં એક હોસ્ટેલ
દેશમાં 789 જિલ્લાઓ છે. દરેક જિલ્લામાં ગર્લ્સ હોસ્ટેલ બનાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ગર્લ સ્ટુડન્ટ્સ માટે STEM (વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને ગણિત) શિક્ષણને વિશેષ પ્રાથમિકતા આપવાની વાત કહેવામાં આવી છે. 6. મહિલાઓ: લખપતિ દીદી મોડેલ પર રોજગાર અને આવક વધારવાની યોજના
લખપતિ દીદીની જેમ મહિલા સ્વયં સહાય જૂથની ઉદ્યોગસાહસિક મહિલાઓ માટે SHE-માર્ટ (શી-માર્ટ) બનાવવામાં આવશે. આ દુકાનો મહિલાઓના સ્વયં સહાય જૂથોના સમુદાય દ્વારા જ ચલાવવામાં આવશે. અહીં મહિલાઓ દ્વારા બનાવેલા ખાદ્ય પદાર્થો, હસ્તકલા, કપડાં અને સ્થાનિક ઉત્પાદનો સીધા વેચવામાં આવશે. આનાથી વચેટિયાઓની ભૂમિકા ઓછી થશે અને મહિલાઓને તેમના વ્યવસાય પર માલિકી હક મળશે. 7 રેલ-જળમાર્ગ અને ગ્રીન ટ્રાન્સપોર્ટ સેક્ટર: 7 નવા હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર બનશે
શહેરો વચ્ચે 7 હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર બનાવવામાં આવશે. આ મુંબઈ-પુણે, પુણે-હૈદરાબાદ, હૈદરાબાદ-ચેન્નઈ, હૈદરાબાદ-બેંગલુરુ, ચેન્નઈ-બેંગલુરુ, દિલ્હી-વારાણસી અને વારાણસી-સિલીગુડી વચ્ચે બનશે. આગામી 5 વર્ષમાં 20 નવા રાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ બનશે. બનારસ અને પટનામાં જહાજ રિપેર સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવશે. 8. ગ્રીન એનર્જીને પ્રોત્સાહન: બેટરી બનાવતી મશીનો પર ટેક્સ છૂટ વધી
સરકારે લિથિયમ-આયન બેટરી બનાવતી મશીનો પર ટેક્સ છૂટનો વ્યાપ વધાર્યો છે. હવે બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી વસ્તુઓ પર પણ ડ્યુટી લાગશે નહીં. આનાથી ઇલેક્ટ્રિક વાહનો સસ્તા થશે. તેમજ, સોલર ગ્લાસ બનાવવામાં ઉપયોગમાં લેવાતા ‘સોડિયમ એન્ટિમોનેટ’ પર પણ ડ્યુટી હટાવી દેવામાં આવી છે, જેનાથી દેશમાં સોલર પેનલ બનાવવું સસ્તું થશે. 9. ખનિજ: રેર અર્થ કોરિડોર બનાવવામાં આવશે
કેરળ, તમિલનાડુ અને ઓડિશામાં દુર્લભ ખનિજો માટે વિશેષ કોરિડોર બનાવવામાં આવશે. આમાં આંધ્ર પ્રદેશને પણ જોડવામાં આવશે જેથી ખનિજ સંપન્ન રાજ્યોને ફાયદો મળે. રેર અર્થ મટિરિયલનો ઉપયોગ ઇલેક્ટ્રિક વાહનોની મોટર બનાવવામાં થાય છે. 10. ખેતી અને પશુ-મત્સ્યપાલન: આવક અને રોજગારની તક વધારવા પર ધ્યાન
નાળિયેર પ્રોત્સાહન યોજનાથી લગભગ 3 કરોડ લોકોને જોડવામાં આવશે. મત્સ્યપાલનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે 500 તળાવો અને અમૃત સરોવરોનો વિકાસ કરવામાં આવશે. પશુપાલનના ક્ષેત્રમાં નવા વ્યવસાયોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે, જેથી વધુ લોકો માટે નોકરી અને રોજગારની તકો ઊભી થાય. રાજ્યો સાથે મળીને ભારતીય ચંદન ઉદ્યોગ તંત્રને ફરીથી સ્થાપિત કરવામાં આવશે. કાજુ-કોકોને 2030 સુધીમાં વિશ્વમાં ઓળખ અપાવવાનું લક્ષ્ય છે. 11. હેન્ડલૂમ કારીગરોની મદદ: નેશનલ ફાઇબર સ્કીમ, ખાદીને પ્રોત્સાહન
નેશનલ હેન્ડલૂમ પોલિસીથી કારીગરોને પ્રોત્સાહન અને મદદ આપવાની તૈયારી છે. મેગા ટેક્સટાઇલ પાર્ક બનાવવામાં આવશે. મેન મેડ ફાઇબરનું ઉત્પાદન વધશે. એડવાન્સ્ડ ફાઇબર માટે ટેકનોલોજી અપગ્રેડેશનનું સિસ્ટમ તૈયાર કરવામાં આવશે. મહાત્મા ગાંધી ગ્રામ સ્વરાજ મિશન હેઠળ ખાદીને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ઉત્પાદન, તાલીમ અને માર્કેટિંગ પર ભાર મૂકવામાં આવશે. વન ડિસ્ટ્રિક્ટ, વન પ્રોડક્ટને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. 12. પર્યટન: 20 ટુરિસ્ટ પ્લેસ પર 10 હજાર ગાઈડ્સને તાલીમ અપાશે
20 પ્રખ્યાત પર્યટન સ્થળો પર 10 હજાર ગાઈડ્સને તાલીમ આપવામાં આવશે. આ માટે પાયલોટ યોજના શરૂ કરવામાં આવશે. હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ અને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પર્યાવરણીય રીતે એવા રસ્તા બનાવવામાં આવશે જે ટ્રેકિંગ અને હાઈકિંગ માટે સરળ હોય. 13. વિદેશમાં અભ્યાસ-સારવાર
2026-27માં વિદેશ પૈસા મોકલવા (LRS) પર લાગતા TCS (ટેક્સ કલેક્ટેડ એટ સોર્સ) ઘટાડવાની જાહેરાત કરી છે. હવે વિદેશમાં અભ્યાસ કે સારવાર માટે વર્ષમાં 10 લાખ રૂપિયાથી વધુ મોકલવામાં આવે તો TCS 5% થી ઘટાડીને 2% કરી દેવામાં આવ્યો છે. સરકારની કમાણી, દેવું અને ખોટનો સંપૂર્ણ હિસાબ સરકારી દેવામાં ઘટાડો લાવવાનું લક્ષ્ય
સરકારે લક્ષ્ય રાખ્યું છે કે 2030-31 સુધીમાં દેશનું કુલ દેવું, જીડીપીના 50% (±1) બરાબર લાવવામાં આવે. 2025-26માં આ દેવું 56.1% હતું, જે હવે 2026-27માં ઘટીને 55.6% રહેવાનો અંદાજ છે. આ દેવું ઓછું થશે તો સરકારને વ્યાજ ઓછું ચૂકવવું પડશે, જેનાથી તે પૈસા શાળા, હોસ્પિટલ અને રસ્તાઓ પર ખર્ચ કરી શકાશે. રાજકોષીય ખાધ અગાઉ કરતા ઓછી થઈ
રાજકોષીય ખાધ એટલે સરકારની આવક અને ખર્ચ વચ્ચેનો તફાવત. સરકારે કહ્યું છે કે તેણે ખાધને જીડીપીના 4.5% થી નીચે લાવી દીધી છે. 2025-26માં આ ખાધ 4.4% રહી, અને આવતા વર્ષ (2026-27) માટે તેને વધુ ઘટાડીને 4.3% કરવાનો લક્ષ્ય છે. ગયા વર્ષ (2025-26) નો હિસાબ કિતાબ
સરકારની કુલ આવક ₹34 લાખ કરોડ રહી. તેમાંથી ₹26.7 લાખ કરોડ ટેક્સમાંથી આવ્યા. જ્યારે કુલ ખર્ચ ₹49.6 લાખ કરોડ રહ્યો. મૂડીગત ખર્ચ એટલે કે લગભગ ₹11 લાખ કરોડ નવા બ્રિજ, હાઈવે અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવામાં ખર્ચ થયા. આવતા વર્ષ (2026-27) નો બજેટ પ્લાન
સરકારે ₹36.5 લાખ કરોડ કુલ આવકનો અંદાજ મૂક્યો છે. જેમાં ટેક્સમાંથી ₹28.7 લાખ કરોડ આવશે. જ્યારે લગભગ ₹53.5 લાખ કરોડ કુલ ખર્ચ રહેવાનો અંદાજ છે. ખર્ચ આવક કરતાં વધુ છે, તેથી સરકાર બજારમાંથી ₹11.7 લાખ કરોડનું ઉધાર લેશે. બાકીના પૈસા નાની બચત યોજનાઓમાંથી આવશે. બજેટ સંબંધિત અપડેટ્સ માટે નીચેના બ્લોગ પર જાઓ…
